Alerjen, bileşen ve enerji bilgisi için son tarihler ne zaman?
Alerjen bilgisi 1 Ocak 2020'den beri zorunlu, bileşen ve enerji bilgisinin takvimi ise işletmenin yapısına göre değişiyor. Tarım ve Orman Bakanlığının 13 Mart 2026 tarihli duyurusuna göre kılavuza toplu tüketim yerleri için 41.3 ile 41.5 arasındaki maddeler, uyum sürelerini belirlemek için de 47. madde eklendi, süreler kılavuzun kendisinde şöyle sıralanıyor.
| İşletme türü | Bileşen bilgisi | Enerji bilgisi |
|---|---|---|
| Ulusal çapta zincir şeklinde faaliyet gösterenler | 1 Temmuz 2026'ya kadar | 1 Temmuz 2026'ya kadar |
| Yalnız bulunduğu ilde üç ve üzeri şubesi olanlar | 31 Aralık 2026'ya kadar | 31 Aralık 2026'ya kadar |
| Bunların dışındaki tüm toplu tüketim yerleri | 31 Aralık 2026'ya kadar | 31 Aralık 2027'ye kadar |
Kılavuz 'ulusal çapta zincir' ifadesini ayrıca tanımlamıyor. Şube sayınız ya da zincir sayılıp sayılmayacağınız konusunda kuşku varsa Tarım ve Orman il müdürlüğüne sorun.
Alerjen bilgisi kafelerde ne zamandan beri zorunlu?
1 Ocak 2020'den beri. Bakanlığın 31 Aralık 2019 tarihli haberi toplu tüketim yerlerinde alerjen bilgisinin 1 Ocak 2020'den itibaren tüketiciye sunulacağını ve bilginin afiş ya da menü gibi araçlarla verileceğini duyurdu. Gıda Etiketleme Yönetmeliği'nin 15. maddesinin beşinci fıkrası da gıdanın adının ve alerjen bilgisinin menü ya da yazı tahtası gibi araçlarla kolayca görülür ve okunur biçimde sunulmasını istiyor.
Yönetmelik toplu tüketim yerini, tüketime hazır hale getirilen gıdanın son tüketiciye sunulduğu restoran, kantin, okul, hastane gibi işletmeler diye tanımlıyor. Kılavuz aynı yerler için kullanılan HORECA teriminin açılımında kafeyi de sayıyor. Bakanlığın haberi alerjen sayılan on dört grubu şöyle sıralıyor:
- Gluten içeren tahıllar
- Yumurta
- Hardal
- Kereviz
- Yer fıstığı
- Acı bakla
- Balık
- Soya fasulyesi
- Sert kabuklu meyveler
- Deniz kabukluları
- Yumuşakçalar
- Susam tohumu
- Süt ve ürünleri
- Kükürt dioksit ve sülfitler
2026'da menüye hangi bilgiler eklendi?
Bileşen bilgisi ile enerji değeri, yani kalori bilgisi eklendi. Kılavuzun 41.1 maddesi bileşen bilgisini tüketicinin talebine bağlıyor, 41.3 maddesi ise bileşenlere ve enerji değerine ilişkin bilgilendirmeyi talep aranmadan zorunlu kılıyor. Alerjen bilgisinin yanında alkol ve domuz kaynaklı bileşen bilgisi de 41.2 maddesiyle zorunlu.
Enerji için kılavuz bir örnek hesap veriyor. İşletme, porsiyondaki her bileşenin miktarına ortalama enerji değerini uygulayıp toplamı buluyor ve müşteriye yalnız porsiyonun toplam enerjisini veriyor. Örnekteki değerler TURKOMP veri tabanından alınmış ortalamalar.
Kılavuz yönetmelik kadar bağlayıcı mı?
Evet, işletmeler kılavuzdaki hükümlere de uymak zorunda. Yönetmeliğin 48. maddesinin üçüncü fıkrası bunu söylüyor ve 6 Nisan 2024 tarihli Resmî Gazete'yle eklendi. Yönetmeliğe aykırı davranana 5996 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri uyarınca idari yaptırım uygulanıyor (51. madde), yaptırımın tutarı yönetmelikte yazmıyor.
Yönetmeliğin geçici 3. maddesi 6 Nisan 2024 değişikliklerine, kılavuzun 46. maddesi de kılavuzla gelen yeni hükümlere 31 Aralık 2026'ya kadar uyum süresi veriyor. 41. maddedeki hükümler için ise 47. maddedeki tarihler geçerli. Alkol ve domuz kaynaklı bileşen bilgisini düzenleyen 41.2 maddesinin hangi takvime bağlı olduğunu kılavuz ayrıca yazmıyor, il müdürlüğüne sorun.
Kafe menüsünde alerjen ve içerik bilgisi nasıl gösterilir?
Kılavuzun 41.4 maddesine göre bileşen ve enerji bilgisi menü, yazı tahtası, broşür, karekod, dijital ekran gibi araçlarla verilebilir, yeter ki tüketici onu kolayca görüp açıkça okuyabilsin. Menüde içerik listesi yazıyorsanız 41.5 maddesi alerjenlerin ve alkol ya da domuz kaynaklı bileşenlerin punto, stil ya da arka plan rengiyle listenin geri kalanından ayrılmasını istiyor.
Alerjen bildirimi için kılavuzun 20.2 maddesi afiş ve yazı tahtası gibi araçları esas alıyor, karekod ile dijital ekranı 'buna ek olarak' sayıyor, 20.3 maddesi de Bakanlığın hazırladığı örnek afişin kullanılabileceğini söylüyor. 41.5 maddesi ise karekodu da sunum araçları arasında sayıyor. Karekodu tek yol yapmadan önce Tarım ve Orman il müdürlüğüne sorun.
Örnek satırlarda alerjenler ve alkol kalın yazıldı, bileşenleri kendi reçetenizle değiştirin:
- Latte için espresso ve süt.
- Kaşarlı tost için ekmek (buğday), kaşar peyniri (süt), tereyağı (süt).
- Tiramisu için kedi dili (buğday, yumurta), mascarpone (süt), kahve, rom (alkol).
Menüye 'eser miktarda gluten içerebilir' gibi bir not koymak isterseniz kılavuzun 21.1 maddesi bunu isteğe bağlı sayıyor. Not ancak kapsamlı bir risk değerlendirmesi bulaşmanın kaçınılmaz olduğunu gösteriyorsa yapılabilir.
Bileşen ve enerji bilgisini karekodla veriyorsanız tüketicinin kolayca görebileceği bir yerde yazılı bilgilendirme bulundurmanız gerekiyor. Bu yazı, bilgiye karekodla ulaşılabileceğini ve karekod okutacak cihazı olmayan müşteriye isteyince bilginin ayrıca verileceğini söylemeli. Kılavuz hazır bir metin vermiyor, 'Bilgilere karekodla ulaşabilirsiniz, karekod okutamayan misafirlerimize isteyince ayrıca veririz' gibi bir cümle bu içeriği taşır. Kodun masadaki yerleşimi için masadaki QR kod rehberine bakabilirsiniz.
Uzaktan sipariş alıyorsanız gıdanın adını ve alerjen bilgisini sipariş sonuçlanmadan önce müşterinin erişimine hazır tutmanız gerekir (Yönetmeliğin 17. maddesi). Kılavuzun 43.5 maddesi bileşen ve enerji bilgisini de satın alma aşamasına bağlıyor. 47. madde yalnız 41. maddeye bağlı süreleri saydığı için bu bilginin geçerli tarihini il müdürlüğüne sorun.
Bileşen ve enerji bilgisini kim hazırlar?
Sorumlu işletmedir. Kılavuzun 42. maddesi, gıdayı kendi adı ya da ticari unvanı altında sunan gıda işletmecisini bilgilendirmeden sorumlu tutuyor. Hesabı bir diyetisyenin ya da laboratuvarın yapması gibi bir şart kılavuz metninde geçmiyor, örnek hesabı işletmeci kendisi çıkarıyor.
Tüm Restoranlar ve Turizmciler Derneği (TÜRES) Genel Sekreteri, Anadolu Ajansına verdiği demeçte besin değerleri ile alerjen bilgilerinin uzman raporlarıyla belgelenmesi gerektiğini söyledi ve işletmeleri yapay zekâyla hazırlanan analizlere güvenmemeleri konusunda uyardı. Menüdeki bilgilerin 'işletmenin beyanı esastır' ilkesine göre değerlendirileceğini, bir ürün için alerjen yok denmesine rağmen gerçekte varsa hukuki sorumluluk doğabileceğini de ekledi. Bu yorum kanun metni sayılmaz.
Bilgi sayfasının adresi masadaki karekoda nasıl bağlanır?
Menünüzün ve içerik bilgilerinizin bulunduğu sayfanın adresini kısa bağlantıya çevirin, masaya koyacağınız karekodu da Dijital Link'te QR kod üreterek bu bağlantıdan oluşturun. Bilgiler değişince yalnız bağlantının gösterdiği sayfayı güncellersiniz, masadaki basılı kod yerinde kalır.
Aynı adresi Dijital Link'in bio link sayfasına düğme olarak da ekleyebilirsiniz, hesabınızda kafe.bio gibi bir sektörel alan adı seçerek sayfaya kısa bir yol verirsiniz. Karekodun yanındaki zorunlu yazıyı ve basılı nüshayı Dijital Link hazırlamaz, bunlar işletmenin işi. Açılma sayısını istatistiklerden izlersiniz, saklama süresi plana göre değişiyor, güncel limitler için planlar sayfasına bakabilirsiniz.
Hazırlığa hangi adımla başlanır?
- Her ürünün reçetesini açıp on dört gruptan hangilerinin bulunduğunu kayda geçirin.
- Malzemeleri ürün başına miktarlarıyla not edin ve porsiyon başına toplam enerjiyi kılavuzdaki örneğe göre hesaplayın, emin olamadığınız yerde uzman desteği alın.
- Menüde alerjenleri ve alkol ya da domuz kaynaklı bileşenleri vurgulu yazın, karekod kullanacaksanız görünür bir yerde bilgilendirme yazısını bulundurun.
- Karekod okutamayan müşteriye verebileceğiniz basılı bir kopyayı kasada tutun.
Fiyat sütunu ile kapı ve masa yerleşimi için kafe fiyat listesi örneği yazısındaki 12 satırlık tablo işinize yarar.
Menüde alerjen ve içerik bilgisi hakkında sık sorulanlar
Küçük bir kafede enerji (kalori) bilgisi için son tarih ne zaman?
31 Aralık 2027. Kılavuzun 47. maddesi ulusal zincirleri ve yalnız bulunduğu ilde üç ve üzeri şubesi olanları ayrı sayıyor, diğer yerler için bileşen bildirimi 31 Aralık 2026'ya, enerji bildirimi 31 Aralık 2027'ye kadar yapılmalı.
Karekod kullanırsam basılı nüsha gerekir mi?
Karekod okutamayan müşteri isterse bilgiyi ayrıca verebilmeniz gerekir. Kılavuz nüshanın biçimini belirtmiyor, pratikte basılı ya da yazılı bir kopya hazır tutmak bu işi görür.
Telefonla sipariş alıyorum, alerjen bilgisini ne zaman vermeliyim?
Satın alma sonuçlanmadan önce. Yönetmeliğin 17. maddesi uzaktan satışta gıdanın adı ile alerjen bilgisinin sipariş tamamlanmadan hazır bulundurulmasını istiyor.
Ulusal zincir sayılıp sayılmadığımı nasıl bilirim?
Kılavuz ulusal çapta zinciri tanımlamıyor. Emin olamıyorsanız şube sayınızı ve yaygınlığınızı yazıp Tarım ve Orman il müdürlüğüne sorun.
Bu yazıdaki tarihler değişebilir mi?
Evet, kılavuzda değişiklik yapma yetkisi Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünde olduğundan süreler ve madde numaraları değişebilir. Güncel metni Bakanlığın duyuru sayfasından ve kılavuzun kendisinden kontrol edin.